# Datums, v.Chr. en vage datums

> Hoe precisie werkt, in welke kalenders je een datum kunt schrijven, hoe je datums v.Chr. invoert, wat je doet als je alleen ongeveer weet wanneer iets gebeurde, en hoe je vanaf een eigen epoche telt.

Timescrolly kan iets op de seconde nauwkeurig dateren, of op miljarden jaren, en kan aangeven dat een datum maar bij benadering bekend is in plaats van iets anders voor te wenden. Dit artikel behandelt nauwkeurigheid, kalenders, datums v.Chr., onzekerheid, tijdspannes en hoe de viewer dit allemaal weergeeft.

## Hoeveel je eigenlijk van een datum weet

Een datumveld vraagt alleen wat je weet. Een jaar op zich is al een complete datum; een maand, dan een dag, dan een tijdstip toevoegen (via "voeg tijd toe", zodra er een dag is), maakt hem preciezer, maar je hoeft nooit meer in te vullen dan je weet. Een veld leeg laten laat ook alles wat fijnmaziger is vervallen — een jaar zonder maand wordt niet stiekem gelezen als 1 januari, maar als het hele jaar.

## De schakelaar Geavanceerd

Een datumveld begint eenvoudig: een gregoriaans jaar, maand en dag, in de huidige jaartelling. De schakelaar Geavanceerd naast het label van het veld voegt al het andere toe — de keuzelijst Kalender, het Tijdperk voor gregoriaanse en juliaanse datums, en de onzekerheid die hieronder wordt beschreven. Hij gaat vanzelf aan wanneer de tijdspanne van de tijdlijn zelf, of de datum die je bewerkt, hem al nodig heeft, zoals bij een jaar v.Chr. of een datum in een andere kalender.

Het veld Datum van een gebeurtenis, via Item toevoegen op het tabblad Items van een tijdlijn of Item bewerken op de pagina van een item.

## Een kalender kiezen

Met Geavanceerd aan bepaalt de keuzelijst Kalender bovenaan het datumveld hoe je de datum schrijft:

- **Gregoriaans** is de huidige kalender teruggeprojecteerd, ook naar tijden voordat hij bestond. Met een tijdperk kies je hoe het jaar wordt geteld: n.Chr., v.Chr. (geen jaar 0: op 1 v.Chr. volgt direct 1 n.Chr.), astronomische jaartelling (die wél een jaar 0 heeft en daarvoor negatief telt) of een regionale telling — Holoceen, Boeddhistisch, Minguo of een Japans tijdperk (Meiji, Taishō, Shōwa, Heisei, Reiwa).
- **Juliaans** kent dezelfde tijdperken en kan het jaar laten beginnen op 25 maart, voor bronnen zoals Engelse data vóór 1752. Die lees je als 1731/32.
- **Hidjri** (de tabellarische islamitische kalender, die een dag of twee kan afwijken van een waargenomen datum), **Hebreeuws**, **Koptisch**, **Ethiopisch**, **Frans-republikeins** (alleen de jaren 1–14) en **Perzisch** (zonne-hidjri, alleen de jaren 1178–1633) tellen elk hun eigen jaren en hebben eigen maandnamen. Er is geen tijdperk om uit te kiezen.
- **Voor heden** telt juliaanse jaren terug vanaf 1950, in jaren, duizenden (ka), miljoenen (Ma) of miljarden (Ga), voor datums die zo ver terugliggen dat een kalenderjaar niet veel meer zegt.
- **Na heden** telt op dezelfde manier vooruit vanaf 1950, in duizenden (ka), miljoenen (Ma) of miljarden (Ga) jaren — tot 14 miljard — en leest als 4,5 Ga AP. Losse jaren zijn er niet als eenheid, want een toekomstige datum op het jaar nauwkeurig is een gregoriaanse; gregoriaanse datums houden op bij het jaar 285.000.000, dus alles daarna schrijf je zo.

Een datum blijft bewaard in de kalender waarin je hem schreef en wordt zo getoond, niet omgerekend naar het Gregoriaans.

## Aangeven hoe zeker je bent

Met Geavanceerd aan voeg je via "onzekerheid toevoegen" onder elke datum een opgegeven marge toe: een waarde en een eenheid, van seconde tot jaar bij een datum in een willekeurige kalender, of van jaar tot miljarden jaren bij een datum Voor heden of Na heden. Die komt bovenop de nauwkeurigheid in plaats van die te vervangen — een datum met alleen een jaar wordt al gelezen als dat hele jaar, en onzekerheid verbreedt dat verder. Bij een datum Voor heden of Na heden impliceert het aantal ingetypte decimalen al een eigen nauwkeurigheid: 2,5 Ma wordt gelezen als 2,45–2,55 Ma, getoond als hint onder het veld totdat je expliciet onzekerheid toevoegt. Hoe de viewer dat tekent, staat onder [Zien hoe zeker een datum is](#zien-hoe-zeker-een-datum-is).

## Tijdspannes en lopende periodes

Een [periode](https://timescrolly.com/nl/help/getting-started) heeft zowel een Begin als een Einde, of Loopt nog als hij nog niet is afgelopen. Omdat elk uiteinde zijn eigen nauwkeurigheid kan hebben, kan een periode die alleen op het jaar bekend is, best gebeurtenissen bevatten die op de dag bekend zijn — niets vereist dat de twee overeenkomen.

## Tellen vanaf een epoche

Een tijdlijn kan tellen vanaf een gebeurtenis van zichzelf in plaats van vanaf de kalender: een vertrek, een geboorte, een ontsteking. Zet in het formulier van de tijdlijn Geavanceerd aan en kies Relatief onder Datumtypen; zeg dan wat de epoche is:

- **Verankerd aan een datum** houdt de tijdlijn op echte datums en zet de epoche daarbovenop. Elk item kan nog steeds als kalenderdatum worden geschreven, of als relatieve datum — Relatief verschijnt in de keuzelijst Kalender zodra de tijdlijn een epoche heeft.
- **Zwevend (geen echte datums)** heeft helemaal geen kalender: het begin en einde van de tijdlijn zelf, en elk item erop, worden geschreven ten opzichte van de epoche. Zo'n tijdlijn moet ergens eindigen, dus Loopt nog wordt niet aangeboden.

Een relatieve datum is een telling vanaf de epoche — jaren, maanden, weken, dagen, uren, minuten of seconden, ervoor of erna — en de Telwijze bepaalt hoe hij leest: **Verstreken** als een afstand (+2 d, +12 y), of **Rangtelwoord** als de eenheid waarin hij valt (Day 3, Week 4, zodat de epoche zelf in Day 1 valt). Geef de epoche een naam, zoals Vertrek of Ontsteking, en die naam staat overal voor haar waar een datum vanaf haar telt, en markeert het moment zelf.

Verander je de epoche, dan schuift elke relatieve datum mee. Komen daardoor items buiten het begin en einde van de tijdlijn te liggen, of gebeurtenissen buiten hun periode, dan wordt je dat gevraagd voordat er iets wordt verwijderd of verplaatst, en een epoche kan niet worden weggehaald zolang nog een datum vanaf haar telt.

## Aangepaste kalenders

Een tijdlijn zonder echte datums kan ook een aangepaste kalender hebben, voor een verzonnen wereld: "3 Frostfall 3019" of "T.A. 3019" in plaats van "Day 1.094". Ook zo'n tijdlijn moet ergens eindigen, dus Loopt nog wordt niet aangeboden. Een kalender bewaar je in je account of in een team, en veel tijdlijnen kunnen hem delen. Zet in het formulier van de tijdlijn Geavanceerd aan en kies Aangepast onder Datumtypen om er een te kiezen of, met een Pro- of Team-abonnement, een nieuwe te maken, met eigen maanden, dagen buiten de maanden, schrikkeljaren en tijdperken. [Aangepaste kalenders](https://timescrolly.com/nl/help/custom-calendars) legt uit hoe je er een instelt en er datums in schrijft.

## Hoe de viewer een datum weergeeft

Een datum wordt bewaard zoals je hem schreef, en zo leest hij overal behalve in de viewer, waar iedereen die de tijdlijn opent zelf kiest hoe de datums ervan voor hem of haar lezen: onder Datumweergave in de kop, of via het menu op de telefoon. Die keuze is alleen van die persoon en geldt alleen voor die tijdlijn. De Weergavekalender toont elke datum zoals ingevoerd, of rekent hem om naar één kalender — Gregoriaans, Juliaans, Hidjri, Hebreeuws, Koptisch, Ethiopisch, Frans-republikeins of Perzisch — of, op een tijdlijn met een epoche, naar relatieve tijd geteld vanaf die epoche. De Jaartelling bepaalt daarna hoe een gregoriaans of juliaans jaar wordt genummerd: Kalender laat elke datum in zijn eigen woorden, zoals je hem schreef; v.Chr.·n.Chr. en Astronomisch schrijven Boeddhistische, Holocene en andere regionale jaartellingen, en leeftijden Na heden, om naar die telling; Voor·na heden zet elke datum om in een leeftijd: een kale vóór 1950 (66 Ma) en een met AP erachter na 1950 (4,5 Ga AP). Op Auto laat Timescrolly gregoriaanse datums zien vanaf het jaar 1 n.Chr., v.Chr.·n.Chr. voor alles daarvoor, en schakelt het over op leeftijden zodra een datum meer dan tienduizend jaar vóór 1950 ligt of voorbij het jaar 285.000.000; juliaanse datums volgen dezelfde regels. Een zwevende tijdlijn telt vanaf zijn epoche; met een aangepaste kalender kiezen lezers tussen die kalender en relatieve tijd.

## Zien hoe zeker een datum is

Zoom je ver genoeg in om de onzekerheid van een datum te zien (een datum met alleen een jaar, of een met ± ingevoerde), dan wordt de rand van een periodebalk zacht en krijgt een gebeurtenis aan weerszijden kleine snorharen. Hoe zacht, wordt niet getekend; het betekent "niet exact op dit zoomniveau". Selecteer een item om het volledige bereik als gearceerde band te zien.

Pas dit aan, of zet het uit, onder Datumonzekerheid in het menu Weergave van de viewer (knop in de kop op desktop, menu op de telefoon): de markeringsstijl, Zacht vanaf, en of bereiken getoond worden voor het geselecteerde item, voor elk item of nooit. Ben je ingelogd, dan staat het ook onder Account › Voorkeuren › Tijdlijnviewer en wordt het in je account bewaard; uitgelogd onthoudt deze browser het.